ดาวหางไอซอน (C/2012 S1 ISON)

ปลายปีนี้เป็นช่วงที่ดาวหางไอซอนจะปรากฏบนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด https://bbet88.comโดยเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในปลายเดือนพฤศจิกายน และใกล้โลกที่สุดในปลายเดือนธันวาคม 2556 นักดาราศาสตร์คาดหมายว่าไอซอนอาจสว่างถึงระดับที่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่าจากสถานที่ห่างไกลจากเมืองใหญ่ ส่วนจะสว่างมากน้อยเพียงใด เห็นได้ในเมืองใหญ่หรือไม่ ขณะนี้ยังคงไม่สามารถบอกได้แน่ชัด
ดาวหางไอซอน ถ่ายด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิลเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 2556 (จาก NASA/ESA/Hubble Heritage Team (STScI/AURA))

 

ผลการวัดความสว่างของดาวหางตั้งแต่ค้นพบจนถึงช่วงครึ่งแรกของปี 2556 ก่อนที่ดาวหางไอซอนจะหายเข้าไปในแสงจ้าของดวงอาทิตย์ และเมื่อดาวหางเริ่มปรากฏในเวลาเช้ามืดตั้งแต่กลางเดือนสิงหาคม มีสัญญาณที่ชัดเจนว่าดาวหางไอซอนอาจไม่สว่างถึงระดับที่คาดไว้ในตอนแรก และอาจถึงขั้นทำให้หลายคนที่เฝ้ารอต้องพบกับความผิดหวัง ยกเว้นจะเกิดการปะทุความสว่างขึ้นมาอย่างมาก ซึ่งก็อาจเกิดขึ้นได้ เราจึงต้องติดตามการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับดาวหางไอซอนอย่างใกล้ชิดต่อไป

การค้นพบ วงโคจร และความคาดหมาย

วีตาลี เนฟสกี (Виталия Невского) ในเบลารุส และอาร์ตีออม โนวีโชนอค (Артем Новичонок) ในรัสเซีย เป็นนักดาราศาสตร์สมัครเล่นสองคนที่ร่วมกันค้นพบดาวหางไอซอนเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2555 ด้วยกล้องโทรทรรศน์สะท้อนแสงขนาด 0.4 เมตร ที่หอดูดาวคิสโลวอดสค์ (Kislovodsk Observatory) ในรัสเซีย ซึ่งอยู่ภายใต้เครือข่ายไอซอน (ISON ย่อมาจาก International Scientific Optical Network) เป็นเครือข่ายสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ในความร่วมมือกันจากหลายประเทศ อันเป็นที่มาของชื่อดาวหาง

นักดาราศาสตร์ผู้ค้นพบดาวหางไอซอน (จาก Vitali Nevski & Artyom Novichonok)

ดาวหางไอซอนมีวงโคจรเป็นรูปไฮเพอร์โบลา ระนาบวงโคจรเอียงทำมุม 62° กับระนาบวงโคจรโลก วงโคจรของดาวหางไอซอนที่เป็นวงโคจรแบบเปิด แสดงว่ามันเดินทางมาจากเมฆออร์ต (Oort cloud) ซึ่งเชื่อว่าเป็นถิ่นที่อยู่ของดาวหางจำนวนมาก และนับเป็นซากที่หลงเหลือมาตั้งแต่ระบบสุริยะก่อตัว คาดว่าภายในเมฆออร์ตมีดาวหางกระจัดกระจายเป็นทรงกลมล้อมรอบดวงอาทิตย์ ไม่ทราบขอบเขตที่แน่ชัด คาดว่าขอบเขตด้านในอยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ราว 2,000 หน่วยดาราศาสตร์ ขอบเขตด้านนอกอาจไกลในระดับหลายพันหน่วยดาราศาสตร์

ช่วงแรก ๆ หลังการค้นพบไม่นาน นักดาราศาสตร์พยากรณ์ความสว่างของดาวหางโดยใช้ความสว่างที่วัดได้ในขณะนั้น ร่วมกับแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงความสว่างของดาวหางโดยเฉลี่ยทั่ว ๆ ไป ผลการคำนวณพบว่าขณะสว่างที่สุดเมื่อใกล้ดวงอาทิตย์ในปลายเดือนพฤศจิกายน 2556 ดาวหางไอซอนอาจมีความสว่างอยู่ระหว่างโชติมาตร -6 ถึง -16 จึงมีความหวังว่ามันอาจสว่างพอจะเห็นได้จาง ๆ บนท้องฟ้าเวลากลางวัน และนำมาซึ่งฉายาที่มีผู้ตั้งให้ล่วงหน้าว่ามันอาจเป็น “ดาวหางแห่งศตวรรษ” และ “ดาวหางที่สว่างกว่าดวงจันทร์”

ทว่าการวัดความสว่างในเวลาต่อมา ประกอบกับวงโคจรที่มีความแน่นอนมากขึ้น พบว่าครั้งนี้น่าจะเป็นครั้งแรกที่ดาวหางไอซอนเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ จึงมีความเป็นไปได้ที่มันจะมีพฤติกรรมแบบ “ดาวหางน้องใหม่” ที่มีความตื่นตัวสูงเกินระดับปกติแม้ยังอยู่ไกลจากดวงอาทิตย์ แต่เมื่อเข้าใกล้ดวงอาทิตย์มากขึ้น ดาวหางกลุ่มนี้จะมีอัตราการเพิ่มความสว่างน้อยกว่าในช่วงแรก และต่ำกว่าความคาดหมาย